Mezartaşı Medeniyeti

Katılım
5 Ağu 2018
O zaman bu kelimeye (?)işareti koyup devam edelim...
 
Katılım
5 Ağu 2018
Yer :2.Mahmut Türbesi Haziresi
@evla bu paylaşımlar senin için.
Böyle olur denizcinin mezar taşı
Sadece göstermek amaçlı paylaştım okumak için değil arkadaşlar
 
Katılım
5 Ağu 2018
Mezar taşlarındaki hurma ağacı motifi
Veya başka meyvelere ait motifler cenneti simgeliyor...
 

evla

Gündüz yarasalarıyız biz.
Katılım
24 Eyl 2007
Yer :2.Mahmut Türbesi Haziresi
@evla bu paylaşımlar senin için.
Böyle olur denizcinin mezar taşı
Sadece göstermek amaçlı paylaştım okumak için değil arkadaşlar
Allah razı olsun ...zarefete bakar mısın.sanat hakikaten sanat.zevk derin bir zevk.ihtişam.
 

evla

Gündüz yarasalarıyız biz.
Katılım
24 Eyl 2007
Mezar taşları yörelere göre farklılık gösteriyor anladığım kadarıyla ?doğru mu düşüncem doğu illerin de apoletli ve sarıklı mezar taşları varken batı da daha çok işlemi ahali haline mevkisine göre mi mezar taşları yapılmış @Mina .
 
Katılım
28 Ara 2007
Katılım
5 Ağu 2018
Mezar taşları yörelere göre farklılık gösteriyor anladığım kadarıyla ?doğru mu düşüncem doğu illerin de apoletli ve sarıklı mezar taşları varken batı da daha çok işlemi ahali haline mevkisine göre mi mezar taşları yapılmış @Mina .
Genelde ölen kişinin kadın erkek oluşuna ve mesleğine göre şekilleniyor. Bayan mezar taşlarında çiçek desenler oluyor.Vefat eden kişi hocaysa sarık,katip ise kalem kağıt, denizciyse denizci arması,ressamsa palet, mevlevi ise başlarına taktıkları sikke denilen başlık gibi motifler oluyor. Mezarlardaki meyveler ise cennet meyvelerini simgeliyor.İlerleyen zamanlarda yine bilgi verecegim
 
Katılım
5 Ağu 2018
Bu çok meşhur bir mezar.Meğer Süleymaniye camii Haziresi’nde imiş geçen gezerken çıktı karşıma. Ayak ucunda gençliğine doyamadan vefat ettiğini belirten kırık bir gül dalı
Mezarın alt kısımlaı ise Gül motifleri ile işlenmiş ne kadar hoş...
 
Katılım
5 Ağu 2018
İstanbul’un başka hiçbir yerinde, ölüm tasvirini güzelleştiren Müslüman sanatı, bu kadar zarafetle gözler önüne serilmez…”

Edmondo De Amicis, Eyüp Sultan mezarlıklarını anlatıyor. İstanbul (1874)


_alıntı_
 
Katılım
20 Haz 2018
Bu başlığı takip edenlere hitap edeceğini düşündüğüm o alıntı yazı :


Eyüp Sultan'ın Taş Ziynetleri: Osmanlı Devlet Mezarlığından Taş Süslemeleri
2 Haziran 2015 Mimari Ömer Faruk Dere İSMEK El Sanatları Dergisi 8 Taş Süsleme Mezar Taşları Eyüp Sultan


Yazı: Ömer Faruk DERE

İstanbul’un en güzel mezar taşı örneklerine sahip beldesi, sahip olduğu zengin örneklerle açık hava müzesi konumundaki Eyüp Sultan'dır. Osmanlı devletinde bu kutlu beldeye gömülme şerefi ne nail olabilmek devlet iznine tabiydi. Bazı mezar taşları sanatlı yazılarıyla, bazıları edebî gücüyle, bazıları da süslemelerindeki zarafet ve yüksek işçilikle bu huzur beldesini asırlardır tezyin etmektedirler.

Güneşi bağrına gömen şehir İstanbul’un manevi kalbi Eyüp Sultan, fetihten sonra her Müslümanın ebedî istiratgâh olarak kalmak istediği yerdir. Hangi mü’min gönül, Hz. Peygamber’in mihmandarı, büyük sahabe Halid b. Zeyd Ebâ Eyyûb el-Ensarî’nin yanında kıyameti beklemek istemez ki. Kim bilir belki Resûlüllah’a ev sahipliğine hâlâ devam ediyordur. Belki de bu yüzden yakın ve uzak tarihimizden pek çok Allah dostu burada medfundur. İstanbulluların her gün rağbet ettiği, evleneceklerin ya da çocukları sünnet olacak ailelerin Rablerine iltica etmek için seçtikleri dua mekânı Eyüp Sultan. Osmanlı sultanlarının göreve başlamadan önce bostan iskelesinden deniz yoluyla gelip cülüs yolunu takip ederek, Hz. Peygamber soyundan gelenlerin lideri nakibüleşrafın elinden kılıç kuşanmak için huzuruna, Peygamber’in huzuruna çıkarmışçasına edeple girdikleri yüce sahabe Eyüp Sultan. “Mekânın şerefi orada bulunanlardandır” der bir atasözü. İlk İslami fetih teşebbüslerinden Fatih Sultan Mehmed Han’ın fethine ve oradan da günümüze kadar pek çok önemli şahsiyeti topraklarında saklayan bu beldeye şeref verenler, Halid b. Zeyd önderliğindeki ebedî Eyüp Sultanlılardır.
Eyüp Sultan hazretlerinin ayak ucuna gömülme devletine nail olma isteği, tarihi Eyüp Sultan kabristanının külliyenin deniz tarafına doğru gelişmesini kaçınılmaz kılmıştır. Bu yüzden zaman içinde farklı devirlerde devlet hizmetinde bulunmuş önemli şahıslarla bu şahısların aile fertlerinin kabirleri, Eyüp Sultan Türbesi arkası ile camii avlusunun doğu kapısından çıkıldığında Mihrişah Valide Sultan külliyesi etrafında yoğunlaşır. Bu isteği bize Emin Ağa’nın15 şevval 1237/5 Haziran 1822 tarihli mezar taşı kitabesi şöyle anlatır:

Hüvemle-Bâki Ey alemdar ya hazreti Halid medet Bu civarda yatan biçare gel kılma red Olacak ferman-ı Hak ister icabet davete Emrine tabi olan cümle ereler izzete(1)

(Bâki O’dur. Ey bayraktar Hazreti Hâlid, yardım et Bu civarda yatan çaresizi etme red Hakk’ın fermanı olunca davete icabet ister Emrine tabi olan herkes izzete erer.)
Denize doğru yürüdüğünüzde üzerine bastığınız yolun kim bilir kaç padişah tarafından çiğnendiğini düşünmek heyecanlanmak için yetmez mi? Eyüp Sultan Türbesi'nde dua ve niyazdan sonra içinize dolan feyzi ve soluduğunuz lahutî havayı oluşturan sebeplerden biri de Eyüp Sultan’ın manevi şahsiyetinin yanında, etrafınızı saran mezar taşları değil midir? Her biri varlığıyla dünya hayatının faniliğini hatırlatmaya yetmez mi? şimdilerde dilinden yalnızca ehilleri anlayabilse de, ecdadın imbikten süzerek kullandığı o ahenkli Osmanlı Türkçesi'yle O’nun, yalnızca O’nun bâki olduğunu kulağınıza fısıldarlar:

“Hüve'l-Bâki, Hüve’l-hallâku’l-Bâki….” Kıl teemmül zâir ahkâm-ı şühûd-ı vahdeti Âlem içre bil nedir a’mâl-i abdin efdali Herkesi memnun ve dil-şâd eylemektir lâcerem Hakka râcidir umûrun intehâ vü evveli İşte Ferdüddin de etti rıhlet darı bekãya Mürg-i rûhu gülşen-i lâhutun oldu bülbülü(2) (Görülen tek hükümleri iyice düşün ziyaretçi Bu âlemde kulluk ibadetlerinin en faziletlisi nedir bil şüphesiz ki, herkesi memnun etmek ve sevindirmektir. İşlerin başı ve sonu Hakk’a döner İşte Feridüddin de sonsuzluk diyarına yollandı Ruh kuşu senin manevi âleminin bülbülü oldu)

İstanbul’un en güzel mezar taşı örneklerine sahip beldesi, sahip olduğu zengin örneklerle açık hava müzesi konumundaki Eyüp Sultan'dır. Başbakanlık Osmanlı arşivinde rastladığımız bir belgeden yola çıkarak edindiğimiz kanaate göre Osmanlı Devleti'nde bu kutlu beldeye gömülme şerefine nail olabilmek devlet iznine tabiydi (3). Bazı mezar taşları sanatlı yazılarıyla, bazıları edebî gücüyle, bazıları da süslemelerindeki zarafet ve yüksek işçilikle bu huzur beldesini asırlardır tezyin etmektedirler. Mezar taşları pek çok yönden ele alınabilirler ancak bu yazımızda sizlerle Eyüp Sultan civarında özellikle son dönem Osmanlı süsleme anlayışını aksettiren mezar taşlarından bahsetmek istiyorum.

Osmanlı mezar taşlarında kabrin genel görüntüsünden, en küçük detaya kadar kabartma olarak çok sayıda sembol kullanılmıştır. Bu, Osmanlı medeniyetini vücuda getiren kültürün ne denli zengin olduğunu göstermektedir. Başlıklı erkek mezar taşlarının fazlalığı ve taşların genelde insan boyunda oluşundan Eyüp Sultan'da mezar taşlarına bakıldığında akla ilk gelen, taşların insanı simgelediğidir (antropomorfik). Kabristana girildiğinde samimi bir havayla karşılaşılır. İçinde bulunulan mekân kabristan olmasına rağmen ürperti hissedilmez. Ziyaretçilerde bu hissin uyanmamasına sebep olan şey, kocaman mermer kütlelerinin usta ellerde kalem (çivi gibi sivri demir) ve çekiçle ince ince işlenerek âdeta taşlıktan çıkmış olmasıdır.

Eyüp Sultan’ın tarihi mezarlıklarının bir önemli özelliği de birbirine benzeyen taş sayısının sıradan mezarlıklardakinden daha az olmasıdır. şehir içindeki diğer kabristanlarda birbirine çok benzeyen taş olmasının sebebi, taş ustalarının elinde uygun fiyata hazır taşların bulunmasıdır. Seri imalat halinde üretilen taşların fiyatları da düşük olmaktaydı. Eyüp Sultan civarında ise sosyo-ekonomik konumu yüksek şahsiyetlere ait kabirler çok olduğundan özel tasarım taş sayısı diğer mezarlıklara oranla daha fazladır. Bu hususta batılı bir seyyaha kulak verelim: "… Bu meslekte çalışanların asıl uğraşı çok fazla talep edilen mezar taşlarını yapmaktır. şehirdeki ve mezarlıkların yanındaki mermercilerin elinde bir sürü, her yaşa uygun mezar taşı bulunuyor, sanatkârane mezar taşları ancak ısmarlama yapılıyor. Mezar taşına ne yazdıracağını bilemeyen müşteriler için mermercilerin elinde, defterler dolusu mezar taşı yazısı örneği var(4)".
Bu sözler bazı mezar taşlarının birbirine neden bu kadar benzediğine açıklık getirmektedir. Yukarıda da bahsedildiği gibi sanatlı taşlar ısmarlama yapılmaktaydı. Toplumun en üst tabakasından insanların medfun olduğu Eyüp Sultan mezarlıklarında taş ustaları bütün maharetlerini bu taşlar üzerinde göstermişlerdir. Bir nevi Osmanlı devlet mezarlığı hükmünde olan Eyüp Sultan mezarlığında her biri birbirinden âlâ lahit kabirler, pehleli ya da düz mezarlar adeta resmi geçit yaparlar. Cülüs yolunda ilerlerken sağınızda ve solunuzda taş yontma sanatının zirvelerinde dolaşan ustaların çekiç seslerini duyar gibi olursunuz. O çiçekler, o süslemeler öylesine gerçekçidir ki, çiçekleri koparıp koklayasınız gelir. Sizi kendisine bakamaya mecbur kılar. Bir Fâtiha okumadan geçemezsiniz. Mezar taşından murad da bir Fâtiha değil midir?

Osmanlı mezar taşlarında kökleri Orta Asya’ya kadar uzanan gelenekli motiflerin kullanıldığı görülür. İslam anlayışında insan tasvirinin yasak oluşu ilk devirlerden itibaren süsleme sanatlarında bitkisel motiflerin hakim olmasını sağlamıştır. Süsleme sanatlarımızda bütün bitkisel motifler üsluplaştırılarak kullanılmıştır. Bitkisel motiflerin yanında mesleki sembollerin de süs unsuru olarak kullanıldığı görülür.
Denizcilerde çapa, ilim erbabında hokka divit, eğitimcilerde açılmış kitap, askerlerde Osmanlı arması, yeniçeri arması, top, tüfek işlendiği görülmektedir. Bazı mezar taşlarında ise mevtanın tasavvufî mensubiyetini gösterir semboller kullanılmıştır. Kabartma halde Nakşi, Kadiri, Mevlevî tacları v.s. işlenmiştir. Mezar taşlarımızda yer alan ağaç, meyve ve çiçek süslemelerinin tamamının cennet tasviri olduğunda şüphe yoktur. Bu halleriyle bitkisel semboller aynı zamanda mevtanın cennet bahçelerinden bir bahçede yatması niyazıdır. Osmanlı mezar taşlarında kullanılan bitkisel motifleri şöyle sıralayabiliriz:

Ağaçlar

Hayat ağacı, Orta Asya kökenli bu ağaç en yaygın kullanılan ağaç motiflerinden biridir. Servi ağacı, Elif harfi gibi uzun ve düz olduğundan vahdetin sembolüdür. Serviler rüzgarda sallanırken çıkardığı “Hû, Hû” sesiyle Allah’ı zikrettiğine inanılır. Yalnız Osmanlı’da değil hemen bütün Akdeniz kültürlerinde servi mezarlık ağacı olarak kullanılmıştır. Hurma ağacı, Kabirde yatan kişinin hacı olduğuna işaret eder. Bol meyveleriyle canlılığı ve bereketi temsil eder. Asma, Asma da tıpkı hurma ağacı bolluk ve bereketi temsil eder.

Çiçekler

Lâle, Ebced hesabıyla rakam değeri Allah ve hilal kelimeleriyle aynı olduğu için kutsiyetine inanılır. Gül, Mezar taşlarında gerek şahide (baş) taşlarında gerekse ayak taşlarında ve başlıklarda sıkça kullanılan gül, Hz. Peygamberin remzidir. Sümbül, Halvetiliğin ve Sünbüliye tarikatının sembolüdür.

Meyveler

Meyve sembolü ölümsüzlüktür. Zira dünya hayatının meyvesi ebedi cennet hayatıdır. Meyve geleceğin tohumunu da bünyesinde barındırır. Mezar taşlarında meyve tabağı içinde yer alan nar, armut, incir, üzüm, erik, kayısı, ceviz, limon, hurma gibi meyveler; hayat, bolluk, bereketi temsil ederler. Bitkisel motiflerin dışında kullanılan bazı sembolleri ise şöyle sıralayabiliriz: Kandil: Anadolu mezar taşlarında çok görülen bu motif, mevtanın yolunu aydınlatıcı olarak düşünülmüştür. Geometrik motifler: Kökü Orta Asya’ya bağlanan bu motifler kendi içlerinde sonsuzluk ve süreklilik gösterdikleri için Allah’ı hatırlatır.

Hançer

Eyüp Sultan’da birkaç örnekte gördüğümüz hançer motifi dünyayla ahreti birbirinden ayıran ölümü tasvir etmektedir. Eğer çocuk mezarları üzerinde görülürse bu genç yaşta hayattan ayrıldığını sembolize eder. Eyüp Sultan hazireleri kadın mezar taşları açısından da İstanbul’un en zengin hazireleridir. Kadın mezar taşları ve bilhassa şahideleri, erkek mezar taşlarından daha süslü ve çarpıcıdır. Stilize çiçek motifleri tazeliklerinden hâlâ bir şey kaybetmemiştir. Lale, gül, karanfil gibi çiçekler hanım mezarlarında erkek mezar taşlarına nazaran daha zarif stilize edilmiştir. Yüzük, kolye, broş, bilezik gibi ziynet eşyaları hanımların taşlarını hayattaymışçasına süslemektedir.(5)
Osmanlı devletinde özellikle 18. asrın sonu 19. asrın başı itibariyle moda olan Batı tarzı sanat anlayışı, kitap süsleme sanatlarından mimariye, musikiden mezar taşlarına kadar her alanda etkili olmuştur. Barok ve rokoko kıvrımlar, rumilerin, hatayîlerin, geometrik süslemelerin yerini almıştır. Eyüp Sultan'da yaklaşık 450 seneye yayılan zaman diliminde mezar taşları görülebilir. Son 200 yılda daha fazla gömü yapılmasından dolayı son dönem Batı tarzı süsleme anlayışı, Eyüp Sultan hazirelerinin genel süsleme görüntüsünü oluşturmaktadır. Anacak bu süsleme anlayışı batıdan gelmişse de oradakilerin kuru bir taklidi olarak uygulanmamış, Osmanlı zevki içinde yoğrularak bu medeniyete has bir üslup kazanmıştır.

Mezar taşları açısından paha biçilemez bir açık hava müzesi olan Eyüp Sultan’da maalesef bilinçsiz hazire temizlikleri ve iklim şartları sebebiyle taşlar tahrip olmakta, atmosfere salınan egzoz ve sanayi gazlarıyla taşlar kararmakta ve zamana dayanamayan bazı taşlar ise eriyerek okunamaz hale gelmektedir. Öyle ki iki yıl önce tespit edip okuduğumuz bazı taşları bu gün okuyamamaktayız. Dileğimiz, yetkililerin daha duyarlı olmaları, hiç değilse elde kalanları doğru muhafaza etmeye yönelik çalışmaları acilen yapmasıdır. Büyük bir medeniyetten geriye kalanları korumak, bu topraklarda yaşayanlar için bir ödevdir.
 
Katılım
20 Haz 2018
Meskenim kıl lütfunla yâ Hüdâ
dârasselâm
Eyle handân bu fakîr-i çâkerin rûz-i
kıyâm
Cürmümü ‘afv et İlâhî cümleden
sensin Rahîm
Şol zamanin ümmetidir çağırır.............
oğlu Hacı Mustafa Ağa'nın ...........Ayşe Hanım ruhuna Fatiha:)

Olacak inşallah zamanla:)
 

Konuyu şu anda okuyanlar : (Users: 1, Guests: 1)

Giriş yap